Miejscowości

Wiadomości

sobota, 02 listopad 2013 14:22

Wołosate

Napisał 
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Wołosate to niewielka miejscowość położona u podnóża Tarnicy, przy starodawnym szlaku handlowym wiodącym przez przełęcz Beskid na Węgry, który łączył niegdyś Sanok z Użhorodem. Przywilej na lokację wsi wydał starosta sanocki Sebastian Lubomirski, jej założycielem był Tymko Kobrynowicz.

Wołosate zwane był Wołoschatką, Wołoszatką lub Wołosatką. Od początku XX wieku utrzymywała się ruska forma tej nazwy – Wołosatyj, co znaczy kosmaty, włochaty /ukr. wolochatyj/. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od potoku zwanego dawniej Wołosatym, dziś Włosatką lub od „wołowatych”, „włochatych” terenów.

Znaną współcześnie historię tej miejscowości otwiera zdanie z dokonanej w 1565 roku lustracji dóbr królewskich: „Wołoschatka wieś; ta wieś jest zasadzona na płoninach /gruntach dotychczas nie uprawianych/ przy górze rzeczonej Beskid, distans od Sanoka mil dwanaście, w której sam kniaź anno Domini 1557 zasiadł, mając wolnizny od swego zasadzenia ad decursum annorum viginti /20 lat/, który kniaź tylko dwu człowieku teraz tam zasadził, a obu furtatów /złodziei/, którzy jeszcze bardzo mało wykopały, Bóg to wie, kiedy im swoboda wynidzie”.

W XVII i XVIII wieku Wołosate uchodziło za skupisko zbójników beskidników. Działo się tak dlatego, że przez wieś często przechodziły bandy tołhajów – beskidników z Węgier, którzy nie tylko grabili, ale też palili całe wsie. Samo Wołosate również kilkakrotnie padało ich ofiarą. Jeden z największych napadów miał miejsce w 1686 roku, szkody jakie wtedy wyrządzili sięgnęły 3 tys. złotych, jak na owe czasy była to suma zawrotna.

Mieszkańcy wsi również trudnili się zbójnictwem, napadając na przejeżdżających traktem podróżnych i handlarzy. W osadzie hodowano też bydło sprowadzane z Węgier, przez lato wypasano je na połoninach, jesienią sprzedawano na rzeź. Na początku XX wieku Wołosate było najliczniejszą wsią w południowo-wschodniej części ziemi sanockiej. W 1913 roku liczyło 1040 mieszkańców. Liczba ta zmniejszyła się w czasie I wojny światowej. Do lat 80 XX wieku były tu dobrze zachowane wojskowe okopy, zniszczone niestety podczas rekultywacji wsi materiałami wybuchowymi.

W 1921 roku podczas spisu powszechnego zanotowano, że  we wsi mieszkało 819 osób z czego aż 450 podało narodowość polską, 369 rusińską. W 1943 roku liczba mieszkańców wyniosła już 1070 osób.

Miejscowość zwracała uwagę etnografów, badania prowadzili dr Jan Falkowski i dr Bazyli Pasznycki. Wołosate było jedną z najdalej na wschód wysuniętych wsi bojkowskich, gdzie nosiło się hunię /zwaną również czuchą, czuchanią/, czyli sięgającym poniżej pasa płaszczem bez kołnierza /co m.in. odróżniało go od łemkowskiej czuchy/, wiązanym pod szyją sznurkami, zakończonymi frędzelkami, bardzo długie rękawy były zaszyte i służyły jako kieszenie.

We wsi zachowało się wiele kulturowych archaizmów, m.in. pradawny obyczaj pogrzebowy, który polegał na ciągnięciu trumny na saniach zaprzęgniętych w woły, niezależnie od pory roku. Mężczyźni grali na trombitach, a na niedziele i święta smarowali włosy masłem, a potem zaplatali je w dwa warkocze spadające na piersi.

W czasie II wojny światowej Wołosate było najdalej na wschód wysuniętą częścią Generalnego Gubernatorstwa. W 1946 roku większość mieszkańców wysiedlono do ZSRR. Zabudowania wiejskie zniszczono.

Dopiero końcem lat sześćdziesiątych we wsi powstało kilka nowych domów przy fermie hodowlanej, której budowy nigdy nie ukończono. W 1991 roku obiekt przejął Bieszczadzki Park Narodowy urządzając tu ośrodek obsługi turystycznej. Po dawnej wsi pozostał jedynie cmentarz z kilkunastoma nagrobkami i dwa krzyże przydrożne.

W latach 80 XX wieku w dolinie powyżej wsi działała stanica ZHP chorągwi kieleckiej, każdego roku latem odbywał się tu popularny festiwal piosenki bieszczadzkiej „Wołosate”.

Obecnie we wsi mieszka  47 osób.

Agnieszka Paluch www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

*Opis na podstawie:

Słownik Historyczno-Krajoznawczy BIESZCZADY, cz.2, Gmina Lutowiska;

Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty. Oficyna Wydawnicza”Rewasz”.

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

Czytany 6815 razy Ostatnio zmieniany środa, 11 grudzień 2013 20:31
piotr

Przewodnik górski beskidzki ( nr leg. 469/07), przewodnik Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Odznaczony medalem "ZASŁUŻONY DLA TURYSTYKI" przez Ministra Sportu i Turystyki w 2009r. Wiceprezes Okręgu Bieszczadzkiego Ligi Ochrony Przyrody i członek zarządu Stowarzyszenia Przewodników Turystycznych "Karpaty". Koordynator regionalny punktu konsultacyjnego Porozumienia Karpackiego "Karpaty Naszym Domem" na obszarze województwa podkarpackiego.

Strona: www.przewodnik-bieszczady.pl
Więcej w tej kategorii: Tarnawa Niżna »
Pogoda Cisna z serwisu

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń

Facebook

Nasz kanał YouTube

Artykuły

Atrakcje w Bieszczadach

Ciekawe miejsca w Bieszczadach

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Bieszczadach

Szlaki turystyczne w Bieszczadach

Szlaki rowerowe w Bieszczadach

Trasy samochodowe w Bieszczadach

Zabytki w Bieszczadach

Fauna bieszczadów

Flora bieszczadów

Ciekawostki

Ciekawi ludzie w Bieszczadach

 

Kontakt

Bieszczadzki Portal Turystyczny wbieszczadach.net Redaktor Naczelny Piotr Kutiak 663 740 066
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384